Του Γιάννη Λάσκαρη :
Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία μιας πόλης που δεν μετρούνται μόνο με ημερομηνίες. Μετρούνται με ανθρώπινες ζωές, με αποφάσεις, με ευθύνη και με το θάρρος εκείνων που, την ώρα της καταστροφής, δεν περίμεναν οδηγίες.
Σαράντα χρόνια έχουν περάσει από τον μεγάλο σεισμό της Καλαμάτας και όσο απομακρυνόμαστε από εκείνες τις ημέρες, τόσο περισσότερο αντιλαμβανόμαστε το πραγματικό μέγεθος αυτού που συνέβη.
Η Καλαμάτα καταστράφηκε. Όμως δεν παραδόθηκε.
Και ίσως το μεγαλύτερο θαύμα εκείνης της εποχής δεν ήταν μόνο ότι μια πόλη ξαναχτίστηκε. Ήταν ότι, σε μια εποχή που η σημερινή έννοια της οργανωμένης Πολιτικής Προστασίας δεν υπήρχε, κάποιοι άνθρωποι κατάλαβαν πως η πόλη έπρεπε να κινηθεί αμέσως.
Και ανάμεσά τους, ο τότε δήμαρχος Σταύρος Μπένος.
Από τις πρώτες ώρες δεν περιορίστηκε στον ρόλο του θεσμικού εκπροσώπου μιας κατεστραμμένης πόλης. Ο Δήμος μετατράπηκε σε ένα πραγματικό στρατηγείο αντιμετώπισης της καταστροφής.
Οι σεισμόπληκτοι έπρεπε να βρουν στέγη, οι οικογένειες να στηριχθούν, οι υπηρεσίες να κινητοποιηθούν, τα κατεστραμμένα κτίρια να ελεγχθούν και, πάνω απ’ όλα, έπρεπε να υπάρξει σχέδιο για την επόμενη ημέρα και τότε συνέβη κάτι που σήμερα μοιάζει αυτονόητο, αλλά το 1986 ήταν πρωτοποριακό.
Ο Μπένος δεν αντιμετώπισε τον σεισμό μόνο ως μια επιχείρηση διάσωσης. Τον αντιμετώπισε ως μια μάχη για την αναγέννηση ολόκληρης της πόλης.
Μέσα στις πρώτες ώρες στήθηκε μεγάλη σκηνή του Μηχανικού του Στρατού, η οποία μετατράπηκε σε χώρο εργασίας και σχεδιασμού. Ο πολεοδόμος Γρηγόρης Διαμαντόπουλος έφτασε στην Καλαμάτα μέσα στη νύχτα και ζήτησε να συγκεντρωθούν από νωρίς το πρωί οι υπάλληλοι του Δήμου. Εκεί, ενώ η πόλη ακόμη μετρούσε τις πληγές της, άρχισε να σχεδιάζεται η επόμενη ημέρα.
Αυτό είναι που κάνει την ιστορία της Καλαμάτας μοναδική.
Δεν περίμεναν πρώτα να τελειώσει η καταστροφή για να αρχίσουν να σκέφτονται την ανοικοδόμηση.
Σχεδίαζαν την καινούργια πόλη την ώρα που η παλιά βρισκόταν ακόμη στα ερείπια.
Ο Σταύρος Μπένος κινητοποίησε μηχανικούς, πολεοδόμους, ανθρώπους του πολιτισμού και ανθρώπους με διαφορετικές ειδικότητες και αντιλήψεις. Γιατί είχε καταλάβει ότι η ανασυγκρότηση δεν μπορούσε να είναι απλώς υπόθεση τσιμέντου και νέων οικοδομών.
Έπρεπε να ξαναχτιστεί η ζωή.
Έπρεπε να σωθούν όσα άξιζε να σωθούν. Να προστατευθούν τα ιστορικά κτίρια. Να αποκτήσει η πόλη καλύτερο πολεοδομικό σχεδιασμό. Να δημιουργηθούν χώροι και υποδομές. Να επιστρέψει ο πολιτισμός. Να ξαναβρεί η κοινωνία την αυτοπεποίθησή της και γι’ αυτό η προσπάθεια δεν περιορίστηκε στους μηχανικούς. Ο Μπένος έφερε στην Καλαμάτα ανθρώπους των τεχνών, του πολιτισμού και της πολεοδομίας, επιδιώκοντας μια ανασυγκρότηση ανθρωποκεντρική και ολιστική. Η συμβολή του Γρηγόρη Διαμαντόπουλου στην πολεοδομική ανασυγκρότηση και ανθρώπων του πολιτισμού αποτέλεσε μέρος αυτής της διαφορετικής αντίληψης.
Και όλα αυτά συνέβαιναν ενώ οι άνθρωποι ζούσαν ακόμη σε σκηνές και καταυλισμούς, ενώ οικογένειες είχαν χάσει τα σπίτια τους και η πόλη προσπαθούσε να συνέλθει από το σοκ.
Εκεί βρίσκεται ίσως το πραγματικό μεγαλείο εκείνης της προσπάθειας.
Δεν περίμεναν να επιστρέψει η κανονικότητα για να δράσουν. Δημιούργησαν οι ίδιοι τις προϋποθέσεις για να επιστρέψει η κανονικότητα.
Το Δημοτικό Συμβούλιο, το επιτελείο του Δήμου, οι εργαζόμενοι, οι μηχανικοί, οι επιστήμονες, οι καλλιτέχνες, οι πολίτες και όσοι έσπευσαν να βοηθήσουν έγιναν κομμάτια μιας τεράστιας συλλογικής προσπάθειας.
Αυτό σήμερα θα το ονομάζαμε Πολιτική Προστασία.
Τότε όμως δεν υπήρχε αυτή η οργανωμένη έννοια όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.
Υπήρχε η αυτοδιοίκηση.
Υπήρχε η ευθύνη.
Υπήρχε η αποφασιστικότητα.
Υπήρχε ένας δήμαρχος που κατάλαβε ότι, όταν μια πόλη καταρρέει, ο ρόλος της ηγεσίας δεν είναι να περιγράψει την καταστροφή αλλά να δώσει στους ανθρώπους λόγο να πιστέψουν ότι η πόλη μπορεί να ξανασταθεί όρθια.
Σαράντα χρόνια και κάτι μετά, ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο μάθημα της Καλαμάτας.
Η Πολιτική Προστασία δεν αρχίζει από τα πρωτόκολλα.
Αρχίζει από τον άνθρωπο που, την ώρα της κρίσης, αναλαμβάνει την ευθύνη και η Καλαμάτα του 1986 απέδειξε ότι μια καταστροφή μπορεί να γίνει αφετηρία αναγέννησης, όταν υπάρχει σχέδιο, τόλμη, γνώση και μια αυτοδιοίκηση που δεν φοβάται να κοιτάξει πολύ πιο μακριά από την επόμενη ημέρα.
Γιατί η Καλαμάτα δεν ξαναχτίστηκε απλώς.
Ξανασχεδιάστηκε.
Και ίσως γι’ αυτό, σαράντα χρόνια και κάτι μετά, ο σεισμός του 1986 δεν αποτελεί μόνο μια μαύρη σελίδα στην ιστορία της πόλης.
Αποτελεί και ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που έδωσε ποτέ η ελληνική αυτοδιοίκηση για το τι μπορεί να πετύχει μια πόλη όταν, μέσα στην απόλυτη καταστροφή, αποφασίζει να μη λυγίσει.