Του Γιάννη Λάσκαρη:
Μια πρόταση για τη διάσωση, την τεκμηρίωση και την ανάδειξη της αγροτικής και λαϊκής κληρονομιάς της Μεσσηνίας
Υπάρχουν ιδέες που δεν αφορούν μόνο το παρελθόν. Αφορούν τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία γνωρίζει τον εαυτό της και σχεδιάζει το μέλλον της.
Μια τέτοια ιδέα είναι η δημιουργία στη Μεσσήνη ενός Μουσείου Αγροτικής και Λαϊκής Κληρονομιάς της Μεσσηνίας. Ενός σύγχρονου, ζωντανού χώρου πολιτισμού, που θα διασώσει, θα τεκμηριώσει και θα παρουσιάσει την καθημερινή ζωή των ανθρώπων της Μεσσήνης και της μεσσηνιακής υπαίθρου.
Η Μεσσήνη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αγροτική της ταυτότητα. Η ελιά και το λάδι, τα εσπεριδοειδή, τα ζώα, τα εργαλεία, τα παλιά επαγγέλματα, το παραδοσιακό σπίτι, το σχολείο, τα πανηγύρια, οι οικογενειακές φωτογραφίες, οι συνήθειες και οι αφηγήσεις των ανθρώπων αποτελούν έναν ανεκτίμητο πολιτιστικό πλούτο.
Ένα μεγάλο μέρος αυτού του υλικού βρίσκεται ακόμη διάσπαρτο σε σπίτια, αποθήκες και χωριά. Αν δεν καταγραφεί τώρα, κινδυνεύει να χαθεί μαζί με τους ανθρώπους που το γνωρίζουν και μπορούν να αφηγηθούν την ιστορία του.
Δεν μιλάμε, επομένως, απλώς για μια αίθουσα με παλιά αντικείμενα. Μιλάμε για ένα επιστημονικά οργανωμένο μουσείο και ψηφιακό αρχείο της τοπικής κοινωνικής και αγροτικής ιστορίας.
Ένα κατάλληλο δημοτικό κτίριο θα μπορούσε να αποτελέσει τον πυρήνα του εγχειρήματος. Οι συλλογές θα μπορούσαν να οργανωθούν σε θεματικές ενότητες: ελιά και ελαιοπαραγωγή, αμπέλι, αγροτική εργασία, παραδοσιακό σπίτι, επαγγέλματα, σχολείο, οικογενειακή ζωή, πανηγύρια και κοινωνικές συνήθειες.
Κάθε αντικείμενο θα πρέπει να συνοδεύεται από την ιστορία του: από πού προέρχεται, ποιος το χρησιμοποιούσε, σε ποια εποχή και για ποια εργασία.
Παράλληλα, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα ψηφιακό αρχείο φωτογραφιών, εγγράφων και προφορικών μαρτυριών, ώστε το μουσείο να ξεπερνά τα όρια ενός φυσικού χώρου και να γίνεται προσβάσιμο σε μαθητές, ερευνητές, επισκέπτες και κατοίκους.
Ένα μουσείο που θα συνδέει τις γενιές
Το εγχείρημα μπορεί να αποτελέσει ταυτόχρονα εκπαιδευτική, πολιτιστική και τουριστική υποδομή.
Τα σχολεία θα μπορούν να πραγματοποιούν εκπαιδευτικές επισκέψεις και εργαστήρια. Οι μεγαλύτεροι θα καταθέτουν τις μαρτυρίες τους και οι νεότεροι θα συμμετέχουν στην ψηφιακή καταγραφή τους.
Έτσι, η μνήμη δεν θα παραμένει στα συρτάρια των οικογενειών. Θα περνά από γενιά σε γενιά.
Παράλληλα, ο επισκέπτης της Μεσσήνης θα έχει τη δυνατότητα να γνωρίσει όχι μόνο τα μνημεία και την ιστορία του τόπου, αλλά και τον άνθρωπο που καλλιέργησε τη γη του.
Το μουσείο θα μπορούσε να συνδεθεί με τα τοπικά προϊόντα, τη γαστρονομία, τα χωριά, τις αγροτικές διαδρομές και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις, δημιουργώντας ένα σύγχρονο αφήγημα για τη Μεσσήνη και τη Μεσσηνία.
Ιδιαίτερα σε περιόδους μεγάλης επισκεψιμότητας και γιορτών, θα μπορούσε να αποτελέσει ακόμη έναν ουσιαστικό προορισμό για όσους επισκέπτονται την πόλη.
Η χρηματοδότηση χρειάζεται ώριμη πρόταση
Ένα τέτοιο έργο δεν είναι απαραίτητο να στηριχθεί αποκλειστικά στον δημοτικό προϋπολογισμό.
Ο Δήμος Μεσσήνης θα μπορούσε να προχωρήσει πρώτα στη σύνταξη ενός ώριμου φακέλου έργου και στη συνέχεια να αναζητήσει το κατάλληλο χρηματοδοτικό εργαλείο, ανάλογα με τις εκάστοτε προσκλήσεις και την επιλεξιμότητα των δαπανών.
Το πρώτο βήμα είναι συγκεκριμένο: επιλογή κτιρίου, τεχνική και μουσειολογική προμελέτη, καταγραφή του διαθέσιμου υλικού, συγκρότηση επιστημονικής ομάδας με μουσειολόγο, ιστορικό, λαογράφο, αρχειονόμο και ειδικούς ψηφιακής τεκμηρίωσης και σύνταξη αναλυτικού προϋπολογισμού.
Πρώτα δημιουργούμε την πρόταση που μπορεί να χρηματοδοτηθεί και στη συνέχεια αναζητούμε την κατάλληλη πρόσκληση.
Η Μεσσήνη μπορεί να τολμήσει
Γιατί κάποια στιγμή τα αντικείμενα που σήμερα θεωρούμε παλιά και ασήμαντα μπορεί να είναι τα μόνα τεκμήρια που θα εξηγούν στις επόμενες γενιές πώς ζούσαν οι άνθρωποι αυτού του τόπου.
Η Μεσσήνη δεν χρειάζεται ένα μουσείο για να κοιτάζει πίσω.
Χρειάζεται ένα μουσείο για να μη χάσει τη μνήμη που θα της επιτρέψει να κοιτάξει μπροστά.