ΠΑΜΜΕΣΣΗΝΙΑΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ :
Τα θετικά βήματα και οι δύο μεγάλες παγίδες: η κοινωνική ασφάλιση και οι εργαζόμενοι εκτός πλατφορμών
Η εβδομάδα που πέρασε έφερε στο προσκήνιο ένα νομοσχέδιο που αφορά χιλιάδες εργαζόμενους: τους κανόνες για την τεχνητή νοημοσύνη και την προστασία των εργαζομένων στις ψηφιακές πλατφόρμες. Είμαστε σε επαγρυπμιση για τα υδροβόρα και ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων, ένας ακόμη εργαζόμενος έχασε τη ζωή του σε εργατικό δυστύχημα, και οι εργαζόμενοι στα ΚΤΕΛ βγήκαν ξανά στον δρόμο. Στο δελτίο αυτό ξεχωρίζουμε τι πραγματικά αλλάζει και τι μένει εκτός.
1. Πλατφόρμες: ένα βήμα μπροστά, με ένα μεγάλο αγκάθι
Στις 6 Νοεμβρίου, το Υπουργείο Εργασίας έθεσε σε δημόσια διαβούλευση, έως τις 19 Νοεμβρίου, το νομοσχέδιο που ενσωματώνει την ευρωπαϊκή Οδηγία για την εργασία στις πλατφόρμες. Πρόκειται για ένα κείμενο με πραγματικά θετικά στοιχεία, που δεν τα υποτιμούμε. Για πρώτη φορά θεσπίζεται τεκμήριο εξαρτημένης εργασίας: όταν συντρέχουν ενδείξεις ότι η πλατφόρμα ασκεί διεύθυνση και έλεγχο, όπως η υποχρέωση του διανομέα να μην απορρίπτει παραγγελίες ή η επιβολή πειθαρχικών κυρώσεων, ο εργαζόμενος θεωρείται μισθωτός. Σημαντικό είναι επίσης ότι το βάρος της απόδειξης του αντιθέτου το σηκώνει πλέον η ίδια η πλατφόρμα, ενώ μπαίνουν και κανόνες για την ανθρώπινη εποπτεία των αλγορίθμων που αναθέτουν, βαθμολογούν και ουσιαστικά απολύουν.
Το ζήτημα, όμως, δεν είναι απλώς αν γράφεται το τεκμήριο στον νόμο, αλλά αν θα εφαρμόζεται στην πράξη. Και εδώ το νομοσχέδιο αφήνει μια επικίνδυνη τρύπα. Σύμφωνα με το ίδιο το κείμενο, το τεκμήριο της εξαρτημένης εργασίας δεν εφαρμόζεται στις διαδικασίες που αφορούν θέματα κοινωνικής ασφάλισης. Με απλά λόγια, ένας διανομέας μπορεί να αναγνωρίζεται ως μισθωτός στο εργατικό δίκαιο, αλλά την ίδια στιγμή να μην καλύπτεται από το ίδιο τεκμήριο ως προς τις ασφαλιστικές του εισφορές. Έτσι κινδυνεύουμε να έχουμε εργαζόμενους με δικαιώματα στα χαρτιά αλλά χωρίς πλήρη ασφαλιστική κάλυψη, και πλατφόρμες που εξακολουθούν να γλιτώνουν μεγάλο μέρος του ασφαλιστικού κόστους. Ένα τεκμήριο που ισχύει στο εργατικό δίκαιο αλλά σταματά στην πόρτα του ασφαλιστικού δεν είναι πλήρης προστασία, είναι μισή.
Υπάρχει και ένα δεύτερο, εξίσου σοβαρό ζήτημα. Οι προστατευτικές διατάξεις του νομοσχεδίου για την τεχνητή νοημοσύνη, η διαφάνεια των αλγορίθμων, η ανθρώπινη εποπτεία και το δικαίωμα να επανεξετάζει άνθρωπος μια αυτοματοποιημένη απόφαση, εφαρμόζονται μόνο στις ψηφιακές πλατφόρμες. Όμως η αλγοριθμική παρακολούθηση και η λήψη αποφάσεων από μηχανές έχουν ήδη μπει στις τράπεζες, στα τηλεφωνικά κέντρα, στις αποθήκες και στα γραφεία, όπου αλγόριθμοι μετρούν αποδοτικότητα, βαθμολογούν και καθορίζουν σταδιοδρομίες. Οι εργαζόμενοι αυτοί μένουν εκτός προστασίας. Διεκδικούμε την επέκταση των εγγυήσεων για την τεχνητή νοημοσύνη σε όλους τους εργαζόμενους, σε κάθε κλάδο, και όχι μόνο στις πλατφόρμες.
Η ανησυχία μας δεν είναι θεωρητική, και τα ίδια τα ευρωπαϊκά συνδικάτα προειδοποιούν ότι τα κενά στην ενσωμάτωση είναι που θα κρίνουν αν η μεταρρύθμιση έχει ουσία ή μένει στα λόγια. Διεκδικούμε δύο πράγματα χωρίς αστερίσκους: το τεκμήριο της εξαρτημένης εργασίας να ισχύει και για την κοινωνική ασφάλιση, και οι ασπίδες απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη να καλύπτουν κάθε εργαζόμενο.
2. Κέντρα δεδομένων: ποιος θα πληρώσει το ρεύμα και το νερό
Μια διαφορετική, αλλά εξίσου σημαντική προειδοποίηση . Αντικείμενό της, η ανεξέλεγκτη εξάπλωση των γιγαντιαίων κέντρων δεδομένων στη χώρα. Το βασικό μήνυμα είναι ότι αυτά δεν είναι γραφεία νέων τεχνολογιών, αλλά ενεργοβόρες και υδροβόρες βιομηχανίες, που λειτουργούν ασταμάτητα όλο το εικοσιτετράωρο και καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ρεύματος και νερού.
Οι επιπτώσεις πέφτουν κατευθείαν στους εργαζόμενους και στα νοικοκυριά. Το κόστος σύνδεσης αυτών των μονάδων κινδυνεύει να φορτωθεί στους λογαριασμούς των καταναλωτών, ενώ η τεράστια ζήτηση ρεύματος, σε περιόδους καύσωνα ή άπνοιας, θα καλύπτεται από ακριβές μονάδες ορυκτών καυσίμων, σπρώχνοντας τις τιμές προς τα πάνω για όλους. Την ίδια ώρα, σε μια χώρα που ήδη ταλαιπωρείται από ξηρασία και λειψυδρία, η ψύξη των συστημάτων απαιτεί εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού. Και όλα αυτά, με ελάχιστη πραγματική ανταποδοτικότητα, αφού ο μύθος των χιλιάδων θέσεων εργασίας καταρρέει μπροστά στον πολύ μικρό αριθμό μόνιμου προσωπικού που απασχολούν τελικά οι εγκαταστάσεις αυτές.
Το ζήτημα δένει με τη μεγάλη μάχη του χειμώνα, την ακρίβεια και το κόστος ζωής. Στηρίζουμε το αίτημα για ένα αυστηρό πλαίσιο λειτουργίας των κέντρων δεδομένων, που θα προστατεύει το πόσιμο νερό, δεν θα επιβαρύνει τα νοικοκυριά και θα εξασφαλίζει ουσιαστικό όφελος για τις τοπικές κοινωνίες, ιδίως στις περιοχές της ενεργειακής μετάβασης.
3. Εργατικά δυστυχήματα: ένας νεκρός στη δουλειά και μια δικαιοσύνη που αθωώνει
Την ώρα που συζητάμε για νόμους και δικαιώματα, η πιο σκληρή υπενθύμιση ήρθε και πάλι από τον χώρο της παραγωγής. Το Σάββατο 7 Νοεμβρίου, στη Βιομηχανική Περιοχή της Πάτρας, ένας 59χρονος χειριστής ανυψωτικού μηχανήματος έχασε τη ζωή του όταν καταπλακώθηκε από λαμαρίνες κατά τη διάρκεια της εργασίας του. Μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο του Ρίου, όπου οι γιατροί διαπίστωσαν τον θάνατό του.
Δεν πρόκειται για μια μεμονωμένη τραγωδία, αλλά για τον επόμενο κρίκο σε μια αλυσίδα θανάτων που δεν σταματά. Κάθε τέτοιο δυστύχημα φέρνει ξανά στο προσκήνιο τα ίδια, γνωστά αίτια: την έλλειψη ουσιαστικών μέτρων ασφάλειας, την ανύπαρκτη πρόληψη και μια Επιθεώρηση Εργασίας που παραμένει υποστελεχωμένη. Στεκόμαστε με σεβασμό στη μνήμη του εργαζομένου και επαναλαμβάνουμε ότι η ασφάλεια στη δουλειά δεν είναι κόστος, είναι ζωή. Διεκδικούμε αυστηρούς και τακτικούς προληπτικούς ελέγχους και πραγματική στελέχωση των ελεγκτικών μηχανισμών, ώστε κανείς να μη φεύγει από το σπίτι για δουλειά και να μη γυρίζει.
Την ίδια στιγμή, μια πρόσφατη δικαστική απόφαση δείχνει πόσο μόνος μένει ο τραυματισμένος εργαζόμενος όταν ζητήσει το δίκιο του. Το Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιά, με την υπ’ αριθμόν 12851/2026 απόφασή του, απέρριψε την αγωγή ναυπηγοξυλουργού που το 2021 έπεσε και υπέστη κάταγμα στην πτέρνα, με αποτέλεσμα μόνιμη μερική αναπηρία, όταν υποχώρησε κάτω από τα πόδια του ένα σκαλοπάτι από το οποίο έλειπαν οι βίδες. Το ίδιο το δικαστήριο δέχεται ότι το ατύχημα προκλήθηκε ακριβώς επειδή έλειπαν αυτές οι βίδες. Κι όμως, ο εργαζόμενος έφυγε με τα χέρια άδεια, χωρίς ούτε ένα ευρώ αποζημίωσης.
Η λογική της απόφασης δείχνει καθαρά πού πάσχει το σύστημα. Από τη μία, έκρινε ότι δεν αποδείχθηκε ποιος αφαίρεσε τις βίδες, αφού στον χώρο δούλευαν και άλλα συνεργεία, φορτώνοντας ουσιαστικά στον ίδιο τον παθόντα το βάρος μιας απόδειξης αδύνατης για έναν εργαζόμενο. Από την άλλη, του στέρησε ακόμη και τη χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη, επικαλούμενη ότι, ως ασφαλισμένος στο ΙΚΑ, καλύπτεται τάχα από τις παροχές του. Έτσι, ένας άνθρωπος που βγάζει εβδομήντα ευρώ μεροκάματο και κουβαλά μια αναπηρία για όλη του τη ζωή, κρίθηκε αναξιόπιστος να αποδείξει την ευθύνη του εργοδότη και ανάξιος ακόμη και της ηθικής αποκατάστασης. Καταγγέλλουμε μια νομολογία που, αντί να προστατεύει τον αδύναμο, χαρίζει ατιμωρησία στην εργοδοτική ασυδοσία και μετατρέπει το δικαστήριο σε δεύτερο χτύπημα για τον ήδη χτυπημένο εργαζόμενο.
4. ΚΤΕΛ: δεκαεπτά χρόνια παγωμένοι μισθοί
Στις μεταφορές, οι εργαζόμενοι στα αστικά και υπεραστικά ΚΤΕΛ πραγματοποίησαν στις 3 Νοεμβρίου 24ωρη πανελλαδική απεργία, με αίτημα την υπογραφή νέας κλαδικής συλλογικής σύμβασης. Μιλάμε για έναν κλάδο όπου οι μισθοί παραμένουν ουσιαστικά παγωμένοι εδώ και δεκαεπτά χρόνια, και όπου η εργοδοτική πλευρά και η απόρριψη της διαιτησίας οδήγησαν τους εργαζόμενους τόσο στην απεργία όσο και στα δικαστήρια. Ο αγώνας τους είναι δίκαιος και τον στηρίζουμε.
Καταδικάζουμε τη στάση που κράτησε ο ΟΜΕΔ στην υπόθεση και στηρίζουμε τα δίκαια αιτήματα των εργαζομένων για κλαδική σύμβαση με ικανοποιητικές αυξήσεις.
5. Στον δρόμο προς την απεργία της 25ης Νοεμβρίου
Στο πλαίσιο της οργάνωσης της απεργίας που κήρυξε το Εργατικό Κέντρο Αθήνας για τις 25 Νοεμβρίου. Τονίζουμε την ανάγκη να οργανωθεί μια ενωτική απεργία με επίκεντρο την αντιμετώπιση της ακρίβειας, με συγκεκριμένα αιτήματα και στόχο να υπάρξουν πραγματικές κατακτήσεις απέναντι στη νεοφιλελεύθερη πολιτική της κυβέρνησης.
Συμπέρασμα
Από τα δικαιώματα των διανομέων που κρίνονται σε μια παράγραφο για την κοινωνική ασφάλιση, ως τα κέντρα δεδομένων που απειλούν να ακριβύνουν το ρεύμα και το νερό, και ως τους εργαζόμενους στα ΚΤΕΛ που παλεύουν δεκαεπτά χρόνια για μια σύμβαση, το μήνυμα είναι κοινό: η προστασία των εργαζομένων δεν κρίνεται στις εξαγγελίες, αλλά στις λεπτομέρειες και στην εφαρμογή. Ο ΠΑΜΜΕΣΣΗΝΙΑΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ θα συνεχίσει να διαβάζει τα ψιλά γράμματα, να ξεσκεπάζει ό,τι κρύβεται πίσω τους και να διεκδικεί, σε κάθε κλάδο, δικαιώματα που θα ισχύουν πραγματικά και όχι μόνο στα χαρτιά.