Με τη συμμετοχή του Δήμου Καλαμάτας πραγματοποιήθηκε στην Μπολόνια η πρώτη τεχνική συνάντηση του σημαντικού ευρωπαϊκού έργου HARMONIA, που φιλοδοξεί να δημιουργήσει νέα, βιώσιμα και κοινωνικά συμπεριληπτικά μοντέλα προσιτής κατοικίας για τις ευρωπαϊκές πόλεις.
Τον Δήμαρχο Καλαμάτας Θανάση Βασιλόπουλος εκπροσώπησε ο Αντιδήμαρχος Στρατηγικού Σχεδιασμού και Κλιματικής Ουδετερότητας, Βασίλης Παπαευσταθίου, ο οποίος συμμετείχε στις εργασίες της εναρκτήριας συνάντησης μαζί με το σύνολο των εταίρων του ευρωπαϊκού σχήματος.
Το HARMONIA – Housing Affordability through Renewal, Modernization, and New Integrated Approaches χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Horizon Europe, στο πλαίσιο του New European Bauhaus, έχει συνολικό προϋπολογισμό περίπου 9,4 εκατ. ευρώ – της τάξης των 10 εκατ. ευρώ – και συντονίζεται από το Alma Mater Studiorum – Πανεπιστήμιο της Μπολόνια. Το έργο ξεκίνησε την 1η Σεπτεμβρίου 2026 και θα διαρκέσει τέσσερα χρόνια, έως τον Αύγουστο του 2030.
Στόχος του είναι να αποδείξει στην πράξη ότι η κοινωνική και προσιτή κατοικία μπορεί να συνδυάζει οικονομική προσιτότητα, υψηλή ενεργειακή απόδοση, περιβαλλοντική βιωσιμότητα, κοινωνική συμπερίληψη και υψηλή αρχιτεκτονική ποιότητα, μετατρέποντας την κατοικία από ένα απλό κατασκευαστικό έργο σε μια διαδικασία αστικής και κοινωνικής καινοτομίας. Το έργο ενσωματώνει μεταξύ άλλων προκατασκευασμένες και βιομηχανοποιημένες λύσεις κατασκευής, Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, κυκλικά και φυσικά υλικά και συμμετοχικές διαδικασίες σχεδιασμού.
Τρεις ευρωπαϊκές παρεμβάσεις – κεντρικός ο ρόλος της Καλαμάτας
Κατά τη συνάντηση στην Μπολόνια εξετάστηκαν αναλυτικά οι τεχνικές, οργανωτικές και σχεδιαστικές προπαρασκευαστικές λεπτομέρειες των τριών βασικών πιλοτικών παρεμβάσεων του HARMONIA:
- η κατασκευή νέας κοινωνικής και προσιτής πολυκατοικίας στην Καλαμάτα στην θέση Πλακωτά
- η αναβάθμιση υφιστάμενου συγκροτήματος κατοικιών στις Βρυξέλλες,
- και η υβριδική παρέμβαση στο Μιλάνο, η οποία συνδυάζει αναβάθμιση υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος με νέα κατασκευή.
Οι τρεις περιπτώσεις έχουν επιλεγεί ώστε να δοκιμαστούν διαφορετικές προσεγγίσεις: νέα κατασκευή στην Ελλάδα, ανακαίνιση στο Βέλγιο και ένας συνδυασμός νέας κατασκευής και αναβάθμισης στην Ιταλία. Στόχος είναι οι λύσεις που θα αναπτυχθούν να μπορούν στη συνέχεια να προσαρμοστούν και να εφαρμοστούν σε διαφορετικές ευρωπαϊκές πόλεις.
Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος της Καλαμάτας, καθώς δεν συμμετέχει στο έργο απλώς ως πόλη φιλοξενίας ενός πιλοτικού κτιρίου. Ο Δήμος έχει κεντρικές αρμοδιότητες σε ολόκληρη την πορεία υλοποίησης: από την ένταξη του έργου στον αστικό ιστό και τον αναλυτικό σχεδιασμό έως τις αδειοδοτήσεις, τη δημοπράτηση, την κατασκευή, την επιλογή των δικαιούχων και την αξιολόγηση της πραγματικής λειτουργίας του κτιρίου μετά την κατοίκησή του.
Εξίσου σημαντική είναι η κοινωνική διάσταση: το HARMONIA προβλέπει διαφανείς και δίκαιες διαδικασίες διάθεσης των κατοικιών, με σαφή κριτήρια κοινωνικής συμπερίληψης, ενώ μετά την ολοκλήρωση θα αξιολογηθεί όχι μόνο η ενεργειακή και τεχνική απόδοση του κτιρίου αλλά και το κατά πόσο λειτουργεί αποτελεσματικά για τους ανθρώπους που θα κατοικούν σε αυτό.
Η ΠΟΛΥΚΑΤΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΩΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΡΓΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ
Η σημασία του έργου για την Καλαμάτα υπερβαίνει κατά πολύ την κατασκευή μιας ακόμη δημοτικής υποδομής.
Η νέα πολυκατοικία φιλοδοξεί να αποτελέσει έργο αναφοράς για τη σύγχρονη κοινωνική και προσιτή κατοικία, με ένα μοντέλο που θα συνδέει το χαμηλό κόστος λειτουργίας για τον κάτοικο με την ενεργειακή αυτονομία, την κλιματική ανθεκτικότητα, την κυκλική οικονομία, την προσβασιμότητα, την ποιότητα του δημόσιου και ιδιωτικού χώρου και τη μακροχρόνια βιώσιμη διαχείριση.
Ο στόχος δεν είναι επομένως να δημιουργηθεί ένα μεμονωμένο κτίριο, αλλά ένα λειτουργικό μοντέλο κατοικίας που θα μπορεί να μετρηθεί, να αξιολογηθεί και στη συνέχεια να αναπαραχθεί και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Αυτή ακριβώς είναι και η ευρωπαϊκή φιλοδοξία του HARMONIA: να γεφυρώσει την απόσταση ανάμεσα στις ευρωπαϊκές πολιτικές για την προσιτή κατοικία, την κλιματική ουδετερότητα και το New European Bauhaus και στην πραγματική εφαρμογή τους στις πόλεις.
Στην παρέμβασή του, ο Αντιδήμαρχος κ. Παπαευσταθίου υπογράμμισε ότι:
«Για την Καλαμάτα, το HARMONIA δεν είναι απλώς η κατασκευή μιας νέας κοινωνικής πολυκατοικίας. Είναι η ευκαιρία να δημιουργήσουμε ένα πραγματικό ευρωπαϊκό πρότυπο για το πώς μπορεί να είναι η κοινωνική και προσιτή κατοικία τα επόμενα χρόνια: ενεργειακά αποδοτική, οικονομικά προσιτή στη λειτουργία και συντήρησή της, κλιματικά ανθεκτική, συμπεριληπτική, αρχιτεκτονικά ποιοτική και ουσιαστικά ενταγμένη στη ζωή της γειτονιάς και της πόλης.
Η Καλαμάτα αναλαμβάνει την ευθύνη να μετατρέψει τις καινοτόμες ιδέες του HARMONIA σε ένα πραγματικό, αδειοδοτημένο, κατασκευασμένο και κοινωνικά λειτουργικό έργο, το οποίο θα μπορεί στη συνέχεια να αποτελέσει σημείο αναφοράς και για άλλες ευρωπαϊκές πόλεις».
Η συγκεκριμένη προσέγγιση αποτελεί βασικό στοιχείο του ρόλου της Καλαμάτας στο έργο: από τον σχεδιασμό μέχρι την κατασκευή και την κοινωνική διάθεση των κατοικιών, η πόλη αναλαμβάνει να μετατρέψει την καινοτομία του HARMONIA σε ένα πραγματικό και επαναλήψιμο μοντέλο κοινωνικής κατοικίας.
ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΜΠΟΛΟΝΙΑ
Ιδιαίτερο μέρος της συνάντησης αφιερώθηκε στις σχεδιαστικές και τεχνικές λεπτομέρειες του πιλοτικού έργου της Καλαμάτας, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, το οποίο έχει κεντρικό επιστημονικό και σχεδιαστικό ρόλο στο έργο.
Συζητήθηκαν οι βασικές παράμετροι που θα πρέπει να ενσωματωθούν στον επόμενο κύκλο του σχεδιασμού, η σχέση του κτιρίου με το υφιστάμενο αστικό περιβάλλον, η ενεργειακή και περιβαλλοντική του απόδοση, οι κατασκευαστικές λύσεις, η χρήση προκατασκευασμένων και κυκλικών στοιχείων, καθώς και η προετοιμασία των επόμενων τεχνικών σταδίων.
Στο HARMONIA συμμετέχει ένα ευρύ ευρωπαϊκό σχήμα φορέων από τον χώρο της αυτοδιοίκησης, των πανεπιστημίων, της κοινωνικής κατοικίας, των κατασκευών, της χρηματοδότησης και της καινοτομίας. Με συντονιστή το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια, συμμετέχουν μεταξύ άλλων ο Δήμος Καλαμάτας, η Deep Blue, η AEGIS Engineering, η ESTRATS, η RENESCO, η Housing Europe – Comité Européen de Coordination de l’Habitat Social, η International Union of Property Owners (UIPI), η European Builders Confederation, η Edera, η Jones Lang LaSalle, η Metabuilding, η R2M Solution, η Fair Ground Brussels, η NEAR, η ACER Modena, το Technological University Dublin και η Tuath Housing Association.
ΕΠΟΜΕΝΟΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ: ΚΑΛΑΜΑΤΑ
Κατά τη διάρκεια της εναρκτήριας συνάντησης έγιναν επίσης οι πρώτες προετοιμασίες για την επόμενη μεγάλη συνάντηση του έργου, η οποία, σύμφωνα με τον υφιστάμενο σχεδιασμό, προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί στην Καλαμάτα τον προσεχή Ιούνιο, με τη συμμετοχή όλων των εταίρων.
Η συνάντηση αυτή αναμένεται να αποτελέσει ιδιαίτερα σημαντικό ορόσημο, καθώς μέχρι τότε θα έχει προχωρήσει σημαντικά η μελετητική ωρίμανση του πιλοτικού έργου και οι εταίροι θα έχουν την ευκαιρία να εξετάσουν επιτόπου το σημείο παρέμβασης, τη σχέση του έργου με την πόλη και τις προϋποθέσεις για την επόμενη φάση υλοποίησης.
Με τη συμμετοχή του στο HARMONIA, ο Δήμος Καλαμάτας ενισχύει ακόμη περισσότερο τη θέση του στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα της κλιματικής ουδετερότητας και της αστικής καινοτομίας, συνδέοντας αυτή τη φορά την πράσινη μετάβαση με ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικά ζητήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι ευρωπαϊκές πόλεις: την πρόσβαση σε ποιοτική, βιώσιμη και οικονομικά προσιτή κατοικία.
Η Καλαμάτα καλείται μέσα από το HARMONIA όχι μόνο να εφαρμόσει μια ευρωπαϊκή πολιτική, αλλά να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός νέου ευρωπαϊκού προτύπου κοινωνικής κατοικίας που θα μπορεί να αξιοποιηθεί και από άλλες πόλεις τα επόμενα χρόνια.