Ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας των Πισινών Χωριών του Μυστρά βρίσκεται πλέον στην καρδιά της Αρτεμισίας.
Την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 2026 πραγματοποιήθηκαν τα αποκαλυπτήρια του μνημείου που είναι αφιερωμένο στην Ιστορική Διακήρυξη των Στρατιωτικών και Πολιτικών Ηγετών των πάλαι ποτέ Πισινών Χωριών του Μυστρά, της 14ης Ιουνίου 1822.
Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο μνημείο, κατασκευασμένο από ολόλευκο μάρμαρο Διονύσου και σχεδιασμένο σε μορφή ανοιχτού βιβλίου. Στις επιφάνειές του αποτυπώνεται το κείμενο της ιστορικής Διακήρυξης, μαζί με τα ονόματα των οπλαρχηγών που συνδέθηκαν με την αγωνιστική δράση της περιοχής.
Με τον τρόπο αυτό, ένα ιστορικό τεκμήριο αποκτά πλέον τη δική του θέση στον δημόσιο χώρο της Αρτεμισίας. Ένα γεγονός που συνδέεται με την Επανάσταση του 1821 και την προσπάθεια για την εδραίωση της ελευθερίας περνά από τα ιστορικά αρχεία στην καθημερινή ζωή του τόπου και γίνεται σημείο αναφοράς για τους κατοίκους και τους επισκέπτες.
Η Διακήρυξη της 14ης Ιουνίου 1822 αποτυπώνει μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για την Επανάσταση στην Πελοπόννησο και τη δράση των στρατιωτικών και πολιτικών ηγετών των Πισινών Χωριών του Μυστρά. Η ανάδειξή της μέσα από ένα μνημείο στην Αρτεμισία συμβάλλει στη διατήρηση μιας ιστορικής μνήμης που αξίζει να γίνει περισσότερο γνωστή, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές.
Το μνημείο αποτελεί δωρεά του ομογενούς δικηγόρου Παναγιώτη Β. Λαθούρη, ο οποίος ζει και δραστηριοποιείται στις Ηνωμένες Πολιτείες, στη μνήμη των γονέων του, Βασιλείου Π. Λαθούρη και Γεωργίας Π. Χανδρινού.
Η πρωτοβουλία έχει και μια ιδιαίτερη ανθρώπινη διάσταση. Μια οικογενειακή μνήμη συνδέεται με την ιστορία ενός τόπου και μετατρέπεται σε μια δημόσια προσφορά που θα παραμείνει στην Αρτεμισία για τις επόμενες γενιές.
Το έργο φιλοτέχνησε και δημιούργησε ο Κώστας Δούσης, ενώ την αρχική ιδέα για την κατασκευή του μνημείου είχε ο Σμήναρχος ε.α. Ηλίας Λάζαρος, ο οποίος την πρότεινε στον κ. Λαθούρη. Η πρόταση βρήκε ανταπόκριση και σήμερα η Ιστορική Διακήρυξη έχει πλέον τη δική της μνημειακή αποτύπωση.
Κατά την τελετή, ο δωρητής αναφέρθηκε συγκινημένος στους γονείς του και στη σημασία της πρωτοβουλίας, υπογραμμίζοντας τον προσωπικό χαρακτήρα της δωρεάς.
Τα αποκαλυπτήρια πραγματοποιήθηκαν μετά την επιμνημόσυνη δέηση, από τον Δήμαρχο Καλαμάτας Θανάση Βασιλόπουλο, τον δωρητή Παναγιώτη Β. Λαθούρη, τον Πρόεδρο της Δημοτικής Κοινότητας Αρτεμισίας Παναγιώτη Διονυσόπουλο και τον Αρχιμανδρίτη Αλέξιο Αρώνη.
Ακολούθησαν κατάθεση στεφάνων, ενός λεπτού σιγή και η ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου.
Σε χαιρετισμό του ο Δήμαρχος Καλαμάτας Θανάσης Βασιλόπουλος -μεταξύ άλλων- ανέφερε ότι «το μήνυμα της Διακήρυξης των Πισινών Χωριών να παραμένει διαχρονικά επίκαιρο, υπογραμμίζοντας ότι η ενότητα και οι άνθρωποι αποτελούν τη δύναμη κάθε τόπου». Εξέφρασε δε ευχαριστίες προς τον δωρητή αλλά και συγχαρητήρια προς την Δημοτική Κοινότητα Αρτεμισίας και στον Πολιτιστικό Σύλλογο Αρτεμισίας για την πρωτοβουλία τους.
Χαιρετισμό απηύθυναν, επίσης, ο δωρητής και ο Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Αρτεμισίας Παναγιώτης Βασιλάκης.
Στη συνέχεια, ο Σμήναρχος ε.α. Ηλίας Λάζαρος ανέπτυξε το ιστορικό της Διακήρυξης της 14ης Ιουνίου 1822 και τη σημασία της για την περιοχή και την Επανάσταση.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την ανάγνωση της Ιστορικής Διακήρυξης και το Προσκλητήριο Ηρώων. Την παρουσίαση είχε ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της Δημοτικής Κοινότητας Καλαμάτας Παναγιώτης Λύρας, ενώ συμμετείχαν Άγημα του Στρατού και η Δημοτική Φιλαρμονική Καλαμάτας.
Στην Αρτεμισία βρέθηκαν εκπρόσωποι της πολιτικής, στρατιωτικής και αυτοδιοικητικής ζωής, μεταξύ των οποίων ο Υφυπουργός Γιάννης Λαμπρόπουλος, οι Βουλευτές Μεσσηνίας Μίλτος Χρυσομάλλης και Περικλής Μαντάς, ο Υποδιοικητής του 9ου Συντάγματος Πεζικού Αντισυνταγματάρχης Βασίλης Παπαδέας, οι Αντιδήμαρχοι Αναστάσης Σκοπετέας και Σαράντος Μαρινάκης, ο Πρόεδρος της ΔΕΥΑΚ Ανδρέας Καραγιάννης, εκπρόσωποι φορέων και Σωμάτων Ασφαλείας, πολιτευτές, κάτοικοι και επισκέπτες.
Το νέο μνημείο έρχεται να προστεθεί στα σημεία ιστορικής μνήμης της περιοχής και να θυμίζει ένα γεγονός που συνδέει την Αρτεμισία με μια σημαντική περίοδο της Επανάστασης και της ιστορίας του τόπου.
